VILAR
DE
SANTOS
| | VILAR DE SANTOS |
| | A VENDA | AS CASAS DA VEIGA | BREIXOME DE ABAIXO |
| BREIXOME DE ARRIBA | CASTELAUS | LAIOSO | O MOSQUEIRO |
| O VIEIRO | PARADA DE OUTEIRO | TOXEDIÑO |
A Ponte, A Venda, As Casas da Veiga, Breixome de Abaixo, Breixome de Arriba, Castelaus, Laioso, O Mosqueiro, O Vieiro, Parada de Outeiro (Santa María), Toxediño, Vilar de Santos (San Xoán)
 Vista do Concello. Museo Etnográfico. Igrexa de San Xoán.
"Arracada castrexa".
Telar. Albergue rual "A Escola". Sala del museo. Miliario romano. |
SITUACIÓN.
Seguindo a estrada C-531 que comunica Xinzo de Limia con Celanova, o sudoeste da provincia de Ourense, atopase o concello de Vilar de Santos.
Comprende as parroquias de Parada de Outeiro e Vilar de Santos que ocupan unha superficie de 20,4 Km2, converte a este concello no mais pequeno da comarca da limia da que forma parte, así coma un dos de menor extensión da provincia de Ourense.
Un concello pegado a terra como o seu nome indica (vilar, derivación de Vila, que designaba inicialmente unha explotación agrícola coas vivendas dos cultivadores).
DESCRICIÓN XEOGRÁFICA. Dende o punto de vista físico, distínguese no concello dúas unidades morfolóxicas ben diferenciadas: o norte atopase a zona montañosa, formada por elevacións superiores ós 700 metros, destacando os montes de O Castro con 842 metros e Cubelo con 786 metros. O sur, e a medida a que nos achegamos cara o río Limia, o terreo faise mais chan xa que as terras son resultado da desecación da Lagoa de Antela.
A rede hidrográfica do concello e pobre, só cabe destacar o rio Lameiras e o canle da Lagoa de Antela, o rio Limia actúa de fronteira administrativa entre este concello e o de Xinzo de Limia.
O clima oceánico da zona caracterizase por ter unhas temperaturas extremas con veráns secos e calorosos, e invernos fríos e secos, a maior cantidade de precipitacións acumulase nos meses de outono e inverno, o que posibilita o desenvolvemento de formacións vexetais e arbóreas típicas da area (carballos, pinos e matagueira moi diverso).
HISTORIA E ARTE
A presencia humana na zona remontase a época prerromanica. Testemuña deste tempo é a celebre arracada de Vilar de Santos, arracada "castrexa" de gran valor, realizado en ouro con gran mestría. A peza foi atopada no ano 1924. Hoxe podemos admirar unha reproducción no museo da Limia.
Os pobos xermánicos (suevos e visigodos) deixaron impronta nos topónimos. Para os veciños ten especial relevancia o de Saa, antiga capitalidade sendo hoxe un lugar abandonado a punto de ser recuperado cun proxecto de turismo rural.
Os romanos construíron a vía XVIII o "Vía Nova" entre Braga e Astorga. Boa proba do seu paso por Vilar de Santos son os abundantes miliarios (Columnas de pedra que sinalaban as millas da vía ) que se atoparon aquí, moitos deles están hoxe no museo arqueolóxico de Ourense, outros aínda se poden ver en Vilar de Santos.
As pezas importantes do románico, son a igrexa de Santa Maria en Parada de Outeiro e a de San Xoan en Vilar de Santos. A primeira, garda no seu interior a imaxe do santo mais querido dos veciños, por a súa fama de milagreiro, San Bieito, do que a súa maior singularidade é ser "preto" e descendente de escravos.
ANÁLISE SOCIOECONOMICO. O concello de Vilar de Santos, viuse afectado, o igual que outros moitos da Galicia interior, sobre todo na década dos anos 60, por unha forte emigración, tanto cara países europeos con o a outras zonas de España.
Na actualidade, moitos destes emigrantes remataron voltando o concello, repercutindo favorablemente na economía local, sobre todo no sector da construcción.
A economía do concello centrase fundamentalmente no sector primario sendo a agricultura a que ocupa o 45% da poboación activa. Dentro dela, a pataca é o producto mais cultivado. A gandería constitúe outra fonte de ingresos para os habitantes do municipio, destacando, sobre todo algunhas granxas porcinas e avícolas. A pesar de ser un concello pequeno observase un elevado nivel de mecanización no sector agrícola.
MONUMENTOS E MUSEOS. A igrexa de San Xoan ten no seu haber o merecemento de ter mudado de lugar nos anos 60, transportado polos veciños pedra a pedra dende Saa ata Vilar de Santos e completada con pezas dunha antiga capela hoxe desaparecida.
Do século XVII son os pazos de Parada e de Outeiro, mostras da arquitectura da comarca da Limia deste tempo. Ambas naceron como casas grandes ligadas a explotacións agrarias.
Os veciños de Vilar de Santos, coma o resto dos limians están profundamente ligados a terra. Durante séculos a producción de cereais foi a base da súa economía hoxe substituidos en gran parte pola pataca. Este feito conforman moitas das súas sinais de identidade.
A arquitectura popular reflicte claramente a abundancia doutro tempo, non hai aldea sen forno, nin parroquia sen muíño.
O Museo Etnográfico da Limia ( pertence a Rede de Museos da Xunta de Galicia e o Sistema Español de Museos).
O museo ten seis salas que agrupan a colección baixo os seguintes títulos: A Limia, O liño, Os Oficios, A Pataca, O Agro e A Casa.
Ademais conta cun obradoiro de tecidos artesanais en activo, tenda de lembranzas e biblioteca especializada.
Concértanse visitas con guías. Unha das singularidades deste museo é que os guías son artesáns hoxe retirados que falan dos seus oficios.
A igrexa de San Juan: Románica do século XII
O parque Municipal, con instalación deportivas, xardíns e estanque. O rio Limia e os pozuelos da antiga Lagoa, onde hoxe volven aniñar as aves acuática, patos, galiñas de auga, etc....
A capela de Santa Marta: de arquitectura popular, en Catelaus.
A igrexa de Santa Maria (Románica), cun singular cimborrio coroando a nave e no que se encontra a imaxe de San Benito Preto. Tamén o Pazo da Señorita e dos Marquina, singulares mostras das casas señoriais do século XVIII. Os dous monumentos anteriormente citados encóntranse en Parado de Outeiro.
fonte:Inorde
